Thomas de Beus

Het meeste van mijn tijd gaat naar grotere onderzoeken voor Pointer. Door te programmeren haal ik nieuws en verhalen uit grote datasets. De programmeertaal R helpt mij met het scrapen, analyseren van grote datasets, het maken van overzichtelijke datavisualisaties, snelle GIS-analyses en alles in reproduceerbare datarapporten te gieten. Zo kunnen collega's ook chocola maken van wat ik ontdek en nuttig is voor verder onderzoek of publicaties. Hierdoor maak ik zichtbaar hoe bedrijven en overheden opereren en welke weerslag dat heeft op burgers. Mijn thema's variëren van luchtvervuiling en greenwashing tot misinformatie. Van een ongezonde leefomgeving tot ongelijkheid. Door data-analyse en traditionele journalistiek te combineren, ontstaan tv- en radio-uitzendingen, YouTube-afleveringen en online interactieve verhalen. Belangrijk vind ik dat onderzoek daadwerkelijk tot impact en een eerlijkere, transparantere wereld leidt.

In 2026 ging ik samen mat collega's undercover in tabakspeciaalzaken waarin we onderzochten hoe tabaksfabrikant Philip Morris rokers met verboden gezondheidsclaims aan nieuwe giftige nicotineproducten helpt. En middels data-analyse onthulde ik de bedrijfsstrategie van de multinational die met nieuwe tabakszaken het supermarktverbod om zeep helpt. Het leidde tot kamervragen. Daarnaast bracht ik 3.843 nicotineverkooppunten in kaart en berekende de afstand tot 1.912 middelbare schoolvestigingen in Nederland. Ik combineerde verkooppuntdata van Locatus met nieuwe vestigingen uit KVK-registraties, Google Places API-searches en scrapte tabakverkopende ketens als Van Vuure, Volado, Spot en Bruna's en Read Shop's. Schoollocaties kwamen uit DUO-basisgegevens, geocoded via PDOK. Met een lokale Docker image draaide ik een Valhalla routing engine op OpenStreetMap-data berekende ik isochrones van 5 en 10 minuten lopen rond elke middelbare school en telde per isochrone de verkooppunten voor zowel 2021 als 2025 bijelkaar op. Een analyse van stemgedrag in gemeenteraden liet zien dat in een handvol gemeenten bijna alle verdeeldheid is verdwenen. We scrapten alle digitaal bijgehouden stemmingsuitslagen in gemeenteraden van amendementen, moties en raadsvoorstellen en verdeelden de stemmen in coalitie- en oppositiepartijen. Met een Phi-score tussen 0 en 1 meten we hoe sterk coalitie en oppositie als twee blokken tegenover elkaar staan. Een score van 0 betekent dat ze niet van elkaar te onderscheiden zijn, een score van 1 dat ze lijnrecht tegenover elkaar staan. Het gemiddelde van de 189 gemeenten is 0,17. In Stadskanaal stemt de raad in 94 procent van alle stemmingen unaniem, terwijl de tegenstelling tussen coalitie en oppositie nauwelijks zichtbaar is.

In 2025 stond in mijn werk het in kaart brengen van luchtvervuiling centraal. De kaart die liet zien waar je de vieste lucht van Nederland vindt, werd meer dan 200.000 keer bezocht. Ik gebruikte de gedetailleerde fijnstof en stikstofdioxide rasterdata van atlasleefomgeving en legde dit over de buurtpolygonen van Nederland waardoor ik een gemiddelde concentratie per buurt/gemeente kon berekenen. Vervolgens ontwikkelde ik een vervuilingsscore (d.m.v. WHO-adviezen) waarbij beide stoffen bij elkaar opgeteld konden worden. Het onderzoek leidde tot vragen in gemeenteraden van Schiedam, waar de fractievoorzitter van GroenLinks eiste dat het college zich de ogen uit zijn kop moest schamen, maar ook in Hendrik Ido Ambacht, Waalwijk, Papendrecht, Lisse, Gorinchem en Noordwijk bracht het onderzoek wat te weeg. In de Tweede Kamer stelden drie partijen (VVD, GL-PvdA en NSC) vragen over de luchtkwaliteit. In de Pointer tv-uitzending vertelde ik over mijn analyse, en op Pointer Radio 1 legde ik uit wat de economische schade is van luchtvervuiling in Nederland. Om de data toegankelijker te maken ontwikkelde ik samen met developers uit het team een AI-Chatbot waarmee lezers direct vragen kunnen stellen aan de bronnen en data. Het artikel over hoe ongezonde lucht Nederland 18 miljard kost door gezondheidsschade werd overgenomen door NRC, het AD en meer dan tien regionale media.

Ik deed data-onderzoek naar de tijdelijke shutdown, maar snelle wederopstanding van de pro-Russische hackers NoName, die op wraak uit waren na een internationale politieactie. Op basis van honderden dagrapporten van duizenden aangevallen domeinnamen gepubliceerd in json bestanden door de hackersgroep zelf werden DDoS aanvallen geplot in een staafgrafiek. Hierdoor werd de Europolactie zichtbaar en het hogere aantal aanvallen erna. In de aanloop naar de NAVO-top volgden factchecks over hoe een beroemde mondelinge toezegging uit de jaren tachtig ('niet één inch oostwaarts') een oorlogsreden werd, en dat niet alleen angst voor de NAVO, maar vooral ambitie Poetin tot oorlog dreef.

Na mijn onderzoek waarin bleek dat energieleveranciers klanten misleiden met CO2-gecompenseerd gas, pasten tien van de zeventien onderzochte leveranciers hun communicatie aan. Sommigen schrapten de hele productnaam 'CO2-gecompenseerd gas'. Actiegroepen Fossielvrij en Reclamejagers dienden naar aanleiding van het onderzoek drie klachten in bij de Reclame Code Commissie tegen energiemaatschappijen voor het misleidende product. Uiteindelijk werden energieleveranciers Eneco en Energie VanOns door de RCC gesommeerd te stoppen met de misleidende term 'CO2-gecompenseerd gas', nadat ze nalieten te bewijzen dat ze de uitstoot van hun klanten daadwerkelijk compenseren. Deze uitspraak vond pas anderhalf jaar later plaats, nadat ik op tv vertelde over de greenwashing door gasbedrijven. Eerder onthulde ik met satellietfoto's hoe de grootste (Chinese) varkensboer ter wereld de CO2-uitstoot van easyJet compenseert via twijfelachtige mestvergisters in China.

PME, het 'groenste pensioenfonds van Nederland', verkocht na mijn onderzoek 286 miljoen aan fossiele beleggingen, nadat bleek dat ze ondanks eerdere beloftes nog steeds in kolen zaten. Door de bedrijven in beleggingsportolio's (aandelen en obligaties) van de grootste pensioenen te koppelen aan de GCEL en GOGEL databases werden fossiele beleggingen onthult. Ik onthulde dat pensioenfonds ING stilletjes een groot deel van hun fossiele aandelen verkocht, zonder dit naar buiten te brengen om de ING Bank niet in verlegenheid te brengen. Op tv volgde een uitzending over groen pensioen en een online interactief verhaal toonde hoe vies jouw pensioen eigenlijk is. Uit een ander onderzoek bleek dat ING de op twee na grootste financier is van de Amerikaanse booming business: vloeibaar-gasfabrieken (LNG-terminals). We hadden inzage in een specialistische financiële database waar project-deals en -transacties in staan. In de database zijn bij ING in totaal 78 leningen voor negen terminals terug te vinden. Dat maakte de bank, op twee Japanse banken na, de grootste financier in Amerikaanse vloeibaar gas-terminals. Daarnaast volgde een tv-uitzending over de giftige lobby en de macht van chemiebedrijven, waarin mijn data-onderzoek werd behandeld over hoe rechtse partijen en lobbyisten de wet om bestrijdingsmiddelen te halveren torpedeerden. Ik gebruikte Parltrack om te analyseren welke politici en dus van welke partijen de pesticidereductiewet om zeep hielpen. Uit ruim 3000 ingediende amendementen blijkt dat 71 procent van deze voorstellen afkomstig is van drie van de zeven Europese fracties: de centrum-rechtse partij EPP (o.a. CDA en ChristenUnie zitten daarin), het rechts-conservatieve ECR (o.a. met SGP en JA21) en het nationaal rechtse ID (o.a. PVV). Amendementen die voorstellen om hele stukken tekst uit het wetsvoorstel te schrappen kwamen zelfs negen van de tien keer van deze drie EU-partijen. In een Pointer Radio 1-uitzending tijdens het congres voor onderzoeksjournalisten (VVOJ) praatte ik samen met Vincent Harmsen (Zembla) en NL-directeur van Croplife over het belang van transparantie in het kader van pesticiden. De gevaarlijkste cocktail aan gif wordt gebruikt in de leliebollenteelt. In een Pointer-uitzending bleek dat in het conflict om de leliebollenteelt steeds vaker de rechter bepaalt wat er gebeurt, in plaats van de overheid, omdat omwonenden zich niet beschermd voelen. Op een kaart tot op perceelniveau liet ik zien waar boeren leliebollen telen. Voor een artikel zocht ik uit welke illegale bestrijdingsmiddelen in Nederlands oppervlaktewater worden aangetroffen.

Een van de langstlopende onderzoeken van Pointer, VET!, richtte zich op de voedingsindustrie en obesitas bij kinderen. Mijn berekeningen van advertentiedata toonden de miljarden euro's die, ondanks afspraken om overgewicht terug te dringen, nog steeds naar junkfoodadvertenties gaan. Zes jaar na die afspraken was er ter waarde van 4,2 miljard euro aan advertentieruimte ingekocht voor ongezonde voeding, zes tot zeven keer zoveel als voor gezond eten. Op radio vertelde ik over deze miljarden, met de vraag hoe moeilijk het is om gezond op te groeien als je overspoeld wordt met fastfoodreclames.

Samen met het werk van veel collega's ontstond een interactieve kaart waarop duizenden vrouwen onveilige plekken onthulden in hun eigen buurt. Hier heb ik ook data-analyses op uitgevoerd en gezorgd dat er databeschrijvingen van de dataset werden gestuurd naar tientallen organisaties en personen die hierom vroegen.

In de aanloop naar de Europese verkiezingen volgden factchecks van politieke uitspraken. Zijn de stemmingen in het Europees Parlement echt zo spannend als Anja Haga van de ChristenUnie deed voorkomen? (Spoiler: nee.) En is het Europese klimaatbeleid echt tien keer duurder dan de schade die het wil voorkomen, zoals BBB beweerde? Ook bleek dat de EU-lijsttrekker van D66 de Europese handelsbalans van de landbouw overdreef.

In 2023 volgde een tv-uitzending over boeren met tovervloeren. Duizenden boeren hadden geïnvesteerd in dure stalvloeren die de stikstofuitstoot zouden verminderen, maar uit nieuw onderzoek van wageningen bleek dat ze vrijwel niets deden. Mijn andere stuk beschreef hoe weer een nieuwe groep boeren dreigt illegaal te worden, en hoe de overheid al jaren wist dat de keuring van emissiearme stalsystemen niet deugt, waardoor honderden boeren nu in onzekerheid zitten.

Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 bleek dat de VVD de groei van de PVV had kunnen verwachten, want de steun voor Wilders stijgt als het in de media veel over immigratie gaat. Ook schreef ik factchecks over claims van Rob Jetten van D66, die zijn eigen succes met verplichte zonnepanelen overdreef, en van GL-PvdA-lijsttrekker Timmermans, die struikelde over de plannen voor de erfbelasting. Er volgde zelfs een korte tv-uitzending over die erfbelasting, waarin bleek dat politici hun eigen programma niet goed kenden.

In 2022 volgde mijn onderzoek naar hoe de vervuiler minder betaalt, met FrieslandCampina als een van de grootste lozers van fosfaten, en waarom de uitstoot van drie grote stikstofoxide-stijgers zo omstreden is. De ammoniakemissies gingen juist omhoog bij sommige bedrijven, terwijl het kabinet ze wil verlagen. Ook de voedselomgeving kwam aan bod: er komt steeds meer fastfood rondom scholen, een toename van 40 procent in tien jaar. Ik gebruikte een API van Openrouteservice om per coördinaat van een middelbare school een polygon terug te krijgen die 10 minuten lopen afstand van een middelbare school representeerde. Daar overheen plotte ik de fastfoodlocaties van twee jaartallen en telde die op per schoolbuurt. Zo onthulde we de groei van verkooppunten van ongezond voedsel in buurten van middelbare scholen. Op radio vertelde ik over deze ontwikkeling. Het ongezonde voedselaanbod in arme buurten bleek bijna twee keer zo groot als in rijke buurten. Bepaalt de plek waar je wieg staat je gezondheid? Een analyse toonde hoe de eetomgeving in de afgelopen tien jaar is veranderd. In acht op de tien gemeenten steeg het ongezonde voedselaanbod, en een interactief verhaal liet zien hoe het in je eigen gemeente zat. Het aanbod ongezond voedsel nam landelijk met 30 procent toe, terwijl het aantal verswinkels juist afnam.

In 2021 deed ik onderzoek naar koloniale verleden van Nederland. Welke plantage-eigenaren verdienden goed aan de afschaffing van de slavernij, en hoe maakte vriendjespolitiek hen daarna nog rijker? Een tv-uitzending stelde de vraag wie rijk werd van de afschaffing van de slavernij. Op radio vertelde ik over de digitalisering van een oude plantagekaart van Suriname en een namenregister. Met de Vastgoedboeken van de Duitse bezetter gingen we van een kille spreadsheet naar aangrijpende verhalen. Samen met collega's won ik de journalistieke prijs de Tegel voor het verhaal van De straat die niet meer bestaat, de Joden Houttuinen in Amsterdam waar negen Joodse woningen werden onteigend.

Mijn onderzoek zorgde ervoor dat webwinkel Bol.com antisemitische en holocaustontkennende boeken ging weren. Ook Amazon.nl bleek haatdragende en racistische boeken te verkopen en verwijderde deze na het onderzoek. Samen met een collega volgde een interactief overzicht van de extreemrechtse literatuur die leidde tot aangifte tegen Bol.com.

Tijdens de verkiezingen van 2021 startte een bootcamp politiek factchecken, waarover ik op radio vertelde. Ruim 500 spamaccounts op Twitter bleken zich te bemoeien met de Nederlandse politiek. Artikelen beschreven hoe politieke partijen misinformatie wilden aanpakken en wat hun plannen waren voor persoonsgegevens en algoritmen. Een analyse toonde de invloed van sociale media op de verkiezingscampagne: het CDA was het meest actief met online verkiezingscampagnes. Na de verkiezingen volgde mijn onderzoek naar welk stembureau in Woerden de meest diverse groep stemmers trok, plus de volledige verkiezingsuitslagen met diversiteitscores per stembureau als dataset.

Door het nieuwe rekenmodel van de Onderwijsinspectie te reproduceren bleek dat een op de tien basisscholen presteerde onder de nieuwe richtlijnen. Ik heb het rekenmodel gereproduceerd door het percentage behaalde referentieniveaus 1S/2F te berekenen, wat gelijk is aan het totaal aantal 1S/2F scores gedeeld door drie keer het totaal aantal leerlingen vermenigvuldigd met 100. Dit vereist verschillende datasets, waaronder het aantal leerlingen dat streefniveaus heeft behaald en het aantal leerlingen dat de eindtoets heeft gemaakt in de jaren 2018 en 2019. Een datavisualisatie toonde hoe groep 8-leerlingen op basisscholen in jouw wijk presteerden, plus een uitleg over hoe het rekenmodel was gereproduceerd.

In 2020 stond de coronapandemie centraal. We ontwierpen een dashboard waarin elke dag de nieuwste cijfers verschenen over de wereldwijde verspreiding van het coronavirus, drie belangrijke ontwikkelingen van de tweede coronagolf kwamen aan bod, en een analyse toonde hoe na een half jaar covid-19 vooral in Zeeland nog veel activiteit in het openbare leven te zien was.

Economische ongelijkheid kreeg aandacht. Cruciale beroepen zijn onmisbaar in coronatijd, maar de onderlinge salarisverschillen bleken enorm. Een miljoen euro maakt maar een klein beetje gelukkiger. Datawerk voor een stuk over de politie toonde dat een app tegen etnisch profileren werd ingevoerd, maar dat de effectiviteit twijfelachtig was.

In 2019 kwamen media en populisme aan bod. Samen met een collega ontstond een interactief stuk dat liet zien dat de steun voor de PVV stijgt als kranten over Wilders of immigratie schrijven, en dat het populistisch taalgebruik in de vijf grootste Nederlandse kranten ruim verdubbelde.

In 2019 kwamen ook sport en economie aan bod. De Eredivisie brak haar transferrecord en was zelfs wereldwijd het meest succesvol. De vergrijzing in Nederland neemt snel toe, en een interactief stuk liet iedereen zien hoe hun eigen oude dag eruitziet. Een artikel beantwoordde de drie meest gestelde vragen over rekeningrijden, en een ander artikel ging over wat blauwalg is en wat we ertegen kunnen doen. Een analyse van 780.000 prijsafspraken tussen verzekeraars en ziekenhuizen toonde de enorme prijsverschillen voor dezelfde medische behandeling. In sommige gebieden kan een huisarts bij noodgevallen niet op tijd zijn door het groeiende huisartsentekort. Tot slot, en mijn eerste stuk bij Pointer: de stortvloed in de Nederlandse pilswoestijn met de opkomst van ambachtelijk bier.

- Thomas de Beus